මිරිදිය මාළු
ශ්රී ලංකා, ඉන්දියානු සාගරයේ පිහිටි පෘථිවියෙන් ප්රධාන වූ දූපතක් වන අතර එහි මීතය දිය මසුන් වර්ග ගණනාවක් සිටී, ඔවුන්ගෙන් බොහෝමයක් එහි ද්රව, වැව සහ මනෝරා වල පමණක් පවත්නා බව සනාථ වේ. දූපතේ මීතය පද්ධති මොනසූන් දේශගුණයේ බලපෑම්වලට එරෙහිව ගම්භීරව පරිණාමය වී ඇත, මහාපර්වතවලින් ගංගා පහළට බලා එන අතර, විවිධ ජලමය පරිසරයක් සෑදේ.
ශ්රී ලංකා හි මීතය මසුන් වර්ගයේ විවිධත්වය
ශ්රී ලංකා තුළ මීතය මසුන් වර්ග 90කට වැඩි සංඛ්යාවක් පවතින අතර, එමෙන්ම 50කට අධික වර්ග එහි පමණක් පවති. එහි මීතය මසුන්වලට සම්බන්ධ වන විවිධ ගෘහ, හැසිරීම් සහ පාරිසරික ක්රියාකාරකම් මත කාණ්ඩගත කළ හැක.
1. එන්ඩෙමික මීතය මසුන්
මෙරට පමණක් පවතින ගණනාවක් වන මීතය මසුන් වර්ග ඇත, එම නිසා සංරක්ෂණ කටයුතු ඉතා ප්රධාන වේ. එවක් විශේෂ පෙරළිකාර වර්ග කිහිපයක් පහත දැක්වෙයි:
- ශ්රී ලංකා දිවින ලෝච් (Lepidocephalichthys jonklaasi) – සුමට පාන ජලයෙහි හමු වන කුඩා, ලස්සන රටා සහිත මසුන් වර්ගය.
- බ්ලොචඩ් ෆිල්මෙන්ටඩ් බාර්බ් (Dawkinsia singhala) – වර්ණවත් හා දෘඩාංග විශේෂයක් වන මෙම මසුන් වර්ගය ගඟා සහ නදියන් තුළ වේ.
- ශ්රී ලංකා ග්රීන් බාර්බ් (Pethia nigrofasciata) – කළු හරිත රේඛා සහිත මසුන් වර්ගය, විශේෂයෙන් උයන මසුන් වෙළඳාමට ජනප්රියය.
- ස්පොටඩ් ගෝරමි (Trichogaster pectoralis) – ඔක්සිජන් අඩු පරිසරවලට ගැලපෙන, ස්ථානයක් ඇති මසුන් වර්ගය.
2. වාණිජ සහ ආක්රමණික වර්ග
බොහෝමයක් ස්වදේශී වර්ග ජලයකුත් පරිසරයන්ට අනුව ශක්තිමත් ලෙස පවතින නමුත්, කිසිවක් නැත, එවක් ස්ථානය ලබාගත් ආක්රමණික වර්ග කිහිපයක් පවතී:
- ටිලාපියා (Oreochromis mossambicus) – ප්රධාන වශයෙන් කෘෂි කාර්ය සඳහා හඳුන්වා දී ඇති ටිලාපියා දැන් ස්වදේශී මසුන්වල සමග තරඟ කරනවා.
- ආසියානු අරෝවානා (Scleropages formosus) – කාලීනව පසුබැසී ජලානන්දන වෙළඳපොලවල හමුවේ.
- නැක්ස්බ් අවිස්සිය (Channa striata) – මාර්ශ සහ ගංගා තුළ හමුවන පාලක මසුන් වර්ගය.
3. ගඟ හා මනෝරා මසුන්
ශ්රී ලංකා හි පුළුල් ගංගා පද්ධති සහ මනෝරා මතුපිටයන්ට මීතය වර්ග බොහෝමයක් පවති, ඒවා වන්නේ:
- පෙර දිය ජලානන (Anguilla bicolor) – ජලානන සහ සාගර වාතය අතර ගමන කරන විශ්රාමීය මසුන් වර්ගය.
- පන්ටිව්ස් වර්ග (බාර්බ්) – කුඩා, වර්ණවත් මසුන්වලින් වන මෙම වර්ගය, ශ්රී ලංකා හි ගංගා තුළ පවති.
සංරක්ෂණ සහ අවදානම්
ශ්රී ලංකා හි බොහෝමයක් මීතය මසුන් වර්ග ජල පරිසර විනාශය, දූෂණය සහ මීත මසුන් පවිත්ර කිරීම සහ අවධානයෙන් බැලීමට ඇති අවදානම් හමුවේ. ආක්රමණික වර්ග වල හැසිරීම ස්වදේශී ජනගහන මතුපිට අවදානම් වේ. සංරක්ෂණ කටයුතු නෙලුම් පරිසර ආරක්ෂාව, ජලානන්දනය සහ පරිසර පද්ධතියේ නිෂ්පාදන භාවිත කිරීම යන කරුණු මත පවතී.
නිගමනය
ශ්රී ලංකා හි මීතය මසුන් එහි ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් කොටසක් වන අතර බොහෝමයක් එහි පමණක් පවති.
