බන්කටුව

ඉබ්බන්කටුව මෙගලිතික සොහොන් යනු ගලේවෙල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ, ශ්රී ලංකාව තුළ ඉබ්බන්කටුව වැව අසල පිහිටි පුරාණ සුසාන භූමියකි. මෙම ස්ථානය ශ්රී ලංකාවේ මෙගලිතික ප්රාග් ඓතිහාසික හා ප්රොටෝ ඓතිහාසික යුගවලට අයත් බව සැලකේ. මෙය රට තුළ සොයාගෙන ඇති පුරාණ සුසාන භූමි අතරින් වැදගත් එකක් ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම ස්ථානය කුරුණෑගල - දඹුල්ල මාර්ගයේ, දඹුල්ල නගරයට කිලෝමීටර් පහක් පමණ නිරිත දෙසින් පිහිටා ඇත. වර්තමානයේ මෙම සොහොන් භූමිය ශ්රී ලංකාව තුළ ආරක්ෂිත පුරාවිද්යා ස්ථානයක් ලෙස නම් කර ඇත.

හෙක්ටයාර 13ක භූමි ප්රදේශයක් පුරා විහිදී ඇති ඉබ්බන්කටුව සුසාන භූමිය, මෙගලිතික සම්ප්රදායට අයත් ශිලාමය කුටීර ආකාරයේ සොහොන් වලින් සමන්විත වේ. 1970 දී හිටපු පුරාවිද්යා කොමසාරිස්වරයෙකු වූ ආචාර්ය රාජා ද සිල්වා විසින් මෙම ස්ථානයේ පළමු කැණීම සිදු කරන ලදී. ඉන්පසු 1980 දශකයේ අවසන් කාලයේදී පුරාවිද්යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනය, මධ්යම සංස්කෘතික අරමුදල සහ ජර්මනියේ KAVA ආයතනය ඇතුළු දේශීය හා විදේශීය ආයතන කිහිපයක් එක්ව 1988 සහ 1990 වසරවල කැණීම් දෙකක් සිදු කළ අතර, එහිදී භූමදාන කුටි 21ක පොකුරක් සොයාගන්නා ලදී. එම ස්ථානයෙන් හමු වූ අඟුරු නියැදි රේඩියෝ කාබන් පරීක්ෂාවට ලක් කිරීමෙන් එය ක්රිස්තු පූර්ව 600 කාලයට අයත් බව තහවුරු විය.

2015 දී මධ්යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් ඉබ්බන්කටුව සුසාන භූමියේ තවත් විමර්ශනයක් සිදු කරන ලදී. එහිදී භූමදාන කුටි 21ක පොකුරට බටහිර දෙසින් මීටර් 10 x 10ක ප්රදේශයක් කැණීම් කරන ලදී. පස ඉවත් කිරීමෙන් පසු තවත් භූමදාන 47ක් පවතින බව අනාවරණය වූ අතර, ඒ අතරින් 26ක් මියගිය අයගේ අළු අඩංගු ගල් බඳුන් ලෙස හඳුනාගෙන තිබුණි. මෙම භූමදාන කුටිවලින් සමහරක් වටකුරු වූ අතර අනෙක්වා සෘජුකෝණාස්රාකාරව සරල ග්රැනයිට් පුවරු භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර තිබුණි. ඇතැම් කුටි කැප්ස්ටෝන් මගින් ආවරණය කර තිබූ අතර, ඒවා තුළ විවිධ ප්රමාණයේ මැටි භාජන 2 සිට 10 දක්වා සංඛ්යාවකින් අඩංගු විය.

මෙම මැටි භාජන රතු හෝ කළු මැටිවලින් සාදා තිබූ අතර, විවිධ ප්රමාණයන් සහ හැඩයන්ගෙන් යුක්ත විය. ඒවා සමඟ තඹ හා යකඩ වලින් සාදන ලද ලෝහ උපකරණ, විවිධ හැඩයන්ගෙන් යුත් පබළු සහ නානාවිධ ද්රව්ය වලින් නිමවූ ආභරණද සොයාගෙන තිබුණි. සොයාගත් භූමදාන 47 අතරින් 21ක් මියගිය අයගේ අළු අඩංගු මැටි උර්ණ බවට හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවා උර්ණ භූමදාන ලෙස හැඳින්වේ. මෙම උර්ණ විශාල හා කුඩා ප්රමාණවලින් යුක්ත වූ අතර, සමහර ඒවාට පියනක් හෝ බඳුනක් වැනි ආවරණද තිබුණි. තවත් කුඩා බහාලුම් කිහිපයක්ද එම උර්ණ තුළින් සොයාගෙන ඇත.

ඉබ්බන්කටුව ස්ථානය ශ්රී ලංකාව තුළ මෙතෙක් සොයාගෙන ඇති විශාලතම සුසාන භූමිය ලෙස සැලකේ. සිස්ට් සොහොන් පැතිරී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම සුසාන භූමිය දළ වශයෙන් මීටර් 700 x 400ක පමණ ප්රමාණයකින් යුක්ත වේ. සුසාන භූමියට නුදුරින් පිහිටි පොල්වත්ත ප්රදේශයෙන් සොයාගත් මානව ජනාවාසය, මුල් යකඩ යුගයට අයත් මානව ජනාවාසයක් සහ ඒ සමඟ අනුපූරක සුසාන භූමියක් එක්ව හමු වූ ශ්රී ලංකාවේ පළමු අවස්ථාව ලෙස ද සැලකේ.